İstatistiki Veriler

Kardeş Şehir İşbirliklerinin Dağılımı: Hangi tür belediyeler daha çok Kardeş Şehir ilişkisi kurmuş?

Uluslararası belediye kardeş şehir işbirliklerinin büyük çoğunluğu (1533 işbirliğinden 1220’si) 30 büyükşehir belediyesinde ve bunların ilçelerinde yoğunlaşmıştır. İstanbul 281 işbirliğiyle başı çekmektedir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin 53, İstanbul’un ilçe belediyelerinin ise 228 işbirliği bulunmaktadır. İstanbul’u İzmir 281 işbirliğiyle (büyükşehir 37, ilçe 104); Ankara 127 işbirliğiyle (büyükşehir 45, ilçe 82); Bursa 113 işbirliğiyle (büyükşehir 22, ilçe 91); Antalya 81 işbirliğiyle (büyükşehir 20, ilçe 61) ve Ankara 52 işbirliğiyle (büyükşehir 22, diğer 30) izlemektedir.

 

Bu rehberin önceki baskısı, 2009 yılı verilerini değerlendirmişti. Geçen zaman içinde değişen Büyükşehir Kanunu ile toplam belediye sayıları değişmiş, özellikle büyükşehir belediyelerinin sayısının 30’a çıkarılmasıyla birlikte il bütününün büyükşehir sayılması ve buralarda belde belediyelerinin kapatılıp ilçelere dahil edilmesi etkili olmuştur. İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü kardeş şehir karar tarihlerini de yayınlamıştır. Geçen 7 yıl içinde kardeş şehir işbirliklerinin sayısı iki katı kadar artmıştır.

 
Belediye türüne göre işbirliklerinin dağılımı
  2016 (toplam 1397 belediye içinde 392 belediye) 2009 (toplam 2951 belediye)
Belediye türü İşbirliği sayısı % İşbirliği sayısı %
Büyükşehir Belediyesi 320 20,8% 163 20,6%
Büyükşehir İlçe Belediyesi 900 58,7% 340 43,0%
İl Merkezi Belediyesi 150 9,8% 130 16,4%
Diğer Belediyeler 163 10,6% 158 20,0%
TOPLAM 1533 100% 791 100%
 
Kaynak veri: İçişleri Bakanlığı MİGM
 

Buna karşılık işbirliklerine katılan belediyelerin sayısı toplam belediye sayısına oranla düşüktür. Ülkemizde 2016 yılı itibariyle 1397 belediye bulunmaktadır. Bu belediyelerin yüzde 28’ini oluşturan 392 belediye 127 ülke belediyesiyle kardeş şehir ilişkisi içindedir.. 2009 yılında kardeş şehir ilişkisi kurmuş belediye sayısı ise 317 idi. Toplam kardeş şehir ilişkisi sayısındaki iki katı artışa karşılık bu ilişkileri kuran belediye sayısında aynı ölçüde bir artış olmadığı görülmektedir. Daha önce kardeş şehir ilişkileri kurmuş belediyelerin ilişki ağlarını genişletmeyi sürdürdükleri anlaşılmaktadır.

 

Büyükşehirler dışında kalan 51 ilden 41’inde il merkezi veya ilçe ve belde belediyeleri kardeş şehir ilişkileri geliştirmiştir. Büyükşehirler dışındaki toplam 313 kardeş şehir ilişkisinin 150’si, yani yaklaşık yarısı, 36 il merkezi belediyesi tarafından kurulmuşken, 163 ilişki diğer tüm ilçe ve belde belediyeleri tarafından gerçekleştirilmiştir.

 

Bu durum işbirliği faaliyetlerinin ağırlıklı olarak kapasite ve imkân açısından daha gelişmiş, büyük ölçekli belediyeler tarafından yapıldığını göstermektedir. Sayıca çok fazla ancak kapasite ve imkânları çok kısıtlı olan küçük ölçekli ilçe ve belde belediyelerinin işbirliği faaliyetlerinden yeterince yararlanamadığı anlaşılmaktadır.

  Bölgelere göre işbirliklerinin dağılımı: Kardeş Şehirleri olan belediyeler nerede daha çok ?

Uluslararası belediye işbirliklerinin bölgesel dağılımına bakıldığında ise, bölgeler arası dengesizlik dikkati çekmektedir. Marmara Bölgesi en fazla işbirliğiyle sahip bölge olarak ön plana çıkarken, turizm faaliyetlerinin yoğun olduğu Ege ve özellikle Akdeniz Bölgelerindeki işbirliklerinin daha az sayıda olması göze çarpmaktadır. En az sayıda işbirliği Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerindeki belediyelerce kurulmuştur. (bkz. Tablo 3). 2016 yılı itibariyle, hiçbir belediyenin kardeş şehir ilişkisi bulunmayan iller ise Aksaray, Artvin, Batman, Bayburt, Bingöl,  Çankırı, Hakkâri, Muş, Siirt ve Tunceli’dir.

  İşbirliklerinin bölgesel dağılımı
Bölgeler İşbirliği sayısı %
Marmara 639 41,68
İç Anadolu 270 17,61
Ege 269 17,54
Akdeniz 160 10,43
Karadeniz 111 7,24
Güneydoğu Anadolu 58 3,78
Doğu Anadolu 27 1,76
 

İşbirliklerinin bölgesel dağılımında dikkati çeken bir başka unsur da işbirliği sayılarında görülen bölge içi dengesizliklerdir. Kardeş şehir ilişkileri bölgeler içinde Marmara’da İstanbul ve Bursa, İç Anadolu’da Ankara, Ege’de İzmir, Akdeniz’de Antalya, Güneydoğu Anadolu’da Gaziantep ve Karadeniz’de Samsun, Zonguldak ve Trabzon illerindeki belediyelerde yoğunlaşmaktadır. Bu merkezler bölgelerindeki tüm diğer illerdeki belediyelerden fazla kardeş şehir ilişkisi kurmuş merkezler olarak dikkat çekmektedirler.

  Ülke Gruplarına Göre İşbirliklerinin Dağılımı: Nerelerle Kardeş Şehir İlişkileri Kurulmuş?

Ülkemizdeki mahalli idarelerin (il özel idareleri dahil) uluslararası kardeş şehir ilişkileri tüm dünyaya yayılmıştır. Bununla birlikte, kardeş şehir ilişkilerinin  yüzde 27’si AB üyesi ülkelerin belediyeleriyle gerçekleşmiştir. Ayrı gösterilmiş olan Balkan ülkelerinin (eskiden Yugoslavya’yı oluşturan ülkeler, Bulgaristan ve Romanya) yüzde 26’sı ve Ukrayna, Belarus, Norveç, İsviçre gibi diğer Avrupa ülkelerinin yüzde 4’ü eklendiğinde belediyelerimizin kardeş şehirlerinin yüzde 57’yle yarısından çoğu Avrupa şehirleridir. Asya kıtasıyla kurulan kardeş şehir ilişkileri, Türki Devletlerle kurulan ilişkiler dahil tüm kardeş şehir ilişkilerinin yaklaşık dörtte birini  oluşturmaktadır. Orta Doğu ve Kuzey Afrika coğrafyasındaki şehirlerle kurulan ilişkilerin oranı ise yüzde 8 düzeyindedir. (bkz. Tablo 5).

  Türk-yabancı belediyeler arasındaki işbirliklerinin coğrafi dağılımı  
Ülke Gruplar İşbirliklerinin sayısı Dağılımı (%)
Avrupa (AB Ülkeleri) 423 27
Avrupa (Balkanlar) 409 26
Türki Devletler 150 10
Orta Doğu ve Kuzey Afrika 131 8
Asya - Pasifik 90 6
KKTC 79 5
Afrika 56 4
Avrupa (Diğer Avrupa Ülkeleri) 56 4
Kuzey Amerika 36 2
Rusya 31 2
Kafkaslar 26 2
Orta Asya 24 2
Latin Amerika 21 1
Güney Asya 14 1